Cá Phướng

Cá phướng còn tên gọi là Cá halfmon. Cá halfmon là loài cá dễ nuôi , dễ lai tạo... sự phát triển mạnh vài năm gần đây kéo theo vô số người yêu thích và nuôi dưỡng loài cá xinh đẹp này. Vấn đề ở chỗ “cá halfmon” là một thế giới vô cùng đa dạng khiến người mới tham gia khó phân biệt hay hiểu rõ sự quan hệ giữa các dòng và loài cá halfmon khác nhau.

Cá Phướng

Bấm vào hình để xem

  • Giá bán:35,000 vnđ

Phân loại cá betta (Cá Halfmon)

Giới thiệu
Phong trào chơi cá betta phát triển mạnh vài năm gần đây kéo theo vô số người yêu thích và nuôi dưỡng loài cá xinh đẹp này. Vấn đề ở chỗ “cá betta” là một thế giới vô cùng đa dạng khiến người mới tham gia khó phân biệt hay hiểu rõ sự quan hệ giữa các dòng và loài cá betta khác nhau. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu sơ lược về đặc điểm của từng dòng hay loài nhằm giúp các bạn có khái niệm cơ bản về chúng.

Ở đây, từ “cá betta” được hiểu theo hai nghĩa:

- Cá betta tức Betta splendens thuần dưỡng và những dòng cá phát xuất từ đó bao gồm cá đá Xiêm, cá đuôi dài, cá halmoon, đuôi kép, đuôi tưa…

- Cá betta tức chi cá Betta bao gồm Betta splendens hoang dã và gần 70 loài cá họ hàng khác.

Cách phân loại như vậy không chỉ phản ánh khái quát toàn bộ thế giới cá betta mà còn thể hiện xu hướng của thị trường cá cảnh nói chung. Sơ đồ phân loại như sau:

Betta thuần dưỡng
Cá betta hoang dã được người Thái thuần dưỡng với mục đích chiến đấu cách đây hàng trăm năm với kết quả là màu sắc, hình dạng và kỹ năng chiến đấu khác xa so với cá hoang dã. Loại cá đá thuần dưỡng hay cá Xiêm đã du nhập vào nước ta từ cả trăm năm nay, nếu các bạn đọc bài “Thú chơi cá thia thia” của cụ Vương Hồng Sển thì sẽ thấy cá Xiêm đã xuất hiện ở nước ta từ hồi đầu thế kỷ hai mươi. Ngày nay, cá đá đã lan rộng và trở nên phổ biến ở hầu hết các quốc gia Đông Nam Á và cả Âu-Mỹ, nhất là trong các cộng đồng người châu Á sống ở đó. Có ba loại cá đá:

Cá đá tuyển (selective Siamese fighting fish): là những con cá đá bậc nhất, đã được lai tạo, tuyển chọn và huấn luyện gắt gao để tham gia vào trường đá cá. Người chơi cá ở ta thường gọi là "cá độ".

Cá đá thường (Siamese fighting fish): là những con cá đá bình thường và phổ biến; chúng có thể là cá đá tuyển không đủ chất lượng tham gia vào trường đấu và bị loại, hay cá được lai tạo không kiểm soát chất lượng với mục đích thương mại…

Cá Xiêm bình thường và cá đá tuyển có bề ngoài tương tự như nhau.

Cá đá lai (hybrid): là cá lai giữa cá đá thuần dưỡng với cá hoang dã. Ở một số vùng, hoạt động đá cá hoang dã phổ biến hơn đá cá Xiêm vì cá hoang dã phân định thắng thua rất nhanh và mau “thành độ”. Một số người “chơi ăn gian” bằng cách lai cá hoang dã với cá Xiêm sao cho cá con có bề ngoài trông giống hệt với cá hoang dã ("lai biệt dạng"). Cá lai thừa hưởng độ bền của cá Xiêm nên nếu đem đi đá với cá hoang dã thuần thì sẽ có nhiều khả năng thắng độ hơn.

Trong ba loại kể trên thì cá đá thường hay cá Xiêm là loại phổ biến và rẻ tiền nhất, bạn có thể tìm mua cá Xiêm ở hầu hết các tiệm bán cá cảnh địa phương. Vào mùa hè, trẻ em thường mua cá Xiêm về đá với nhau hoặc để ngắm cho vui. Cá đá tuyển hiếm hơn, nếu muốn mua thì bạn phải tìm đến những lò cá độ và tất nhiên giá cả cũng cao hơn cá đá thường rất nhiều. Ngày nay, cá đá tuyển ở ta được lai với cá đá tuyển ở các nước lân cận như Thái Lan, Malaysia và Indonesia để cải thiện và đa dạng hóa kỹ năng chiến đấu. Dạng cá lai rất hiếm, tôi từng nghĩ ngày nay không còn ai đá cá lai nữa nhưng hồi đầu năm về Hậu Giang đi bắt cá lia thia có nghe người bạn ở đó thắc mắc không hiểu tại sao cá lia thia mua ở tiệm bán cá trong chợ đá dữ không thua cá Xiêm. Tôi cho rằng đó chẳng qua là "cá lai biệt dạng" mà thôi dù không có cách gì kiểm chứng.


Betta cảnh
Bên cạnh dòng cá thuần dưỡng để đá, các nhà lai tạo Thái còn duy trì một dòng cá thuần dưỡng làm cảnh tức cá đá đuôi dài (long-finned) mà ở ta gọi là cá Xiêm đuôi dài. Khi minh họa cho bài “Thú chơi cá thia thia” của cụ Vương Hồng Sển (1970), họa sĩ Hoàng Xuân Lợi đã vẽ con cá lia thia với cái đuôi dài thậm thượt của... cá Xiêm đuôi dài, điều chứng tỏ chúng khá phổ biến vào thời đó khiến họa sĩ bị nhập tâm. Cá đuôi dài du nhập vào phương Tây từ đầu thế kỷ 20 và nhanh chóng được mọi người yêu thích. Chính tại vùng đất mới này mà chức năng nuôi làm cảnh của cá Xiêm đuôi dài mới được coi trọng và phát triển. Văn hóa phương Tây vốn không cổ xúy cho hoạt động đá cá và coi rằng đó là việc đối xử tàn ác đối với thú vật, vì vậy cá Xiêm đuôi ngắn hay cá đá hầu như không có chỗ đứng ở đấy trong một thời gian rất dài (mãi sau này mới xuất hiện plakat cảnh). Quá trình phát triển của betta cảnh đuôi dài diễn ra trong gần 40 năm (1960 -2000) kể từ khi con cá đuôi voan đầu tiên ra đời vào những năm 1960 cho đến sự xuất hiện của cá đuôi tưa vào năm 1997. Sau đây là tóm tắt về đặc điểm của từng dòng:

Cá đuôi voan (veiltail): vào năm 1960, nhà lai tạo người Mỹ Warren Young thành công trong việc tạo ra những con cá betta có vây cực dài. Young gọi cá betta của ông là “Libby” theo tên của vợ ông. Những con cá này được bán cho người yêu thích cá cảnh ở khắp nơi trên thế giới và cho cả các trang trại cá cảnh ở châu Á. Bước phát triển này dẫn đến việc hình thành dạng cá đuôi voan rất phổ biến sau đó.

Ngoài ra, trong quá khứ từng có một số dòng cá cũng xuất phát từ cá đuôi dài như cá đuôi quạt (roundtail) và cá đuôi át bích (spadetail) nhưng ngày nay cùng với cá đuôi dài và đuôi voan, chúng hầu như biến mất khỏi thị trường vì cạnh tranh không lại với những dòng betta cảnh hiện đại khác.

Cá đuôi kép (doubletail): cũng xuất phát từ bầy cá của Warren Young vào những năm 1960 (có người cho rằng cá đuôi kép xuất hiện trong bầy cá nhập từ Đông Nam Á). Cá đuôi kép có hai thùy đuôi và vây lưng to tương đương với vây hậu môn. Cá đuôi kép đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện vây lưng cho các dòng betta cảnh hiện đại.

Cá đuôi delta: vào cùng thời điểm, nhà lai tạo người Đức, tiến sĩ Eduard Schmidt-Focke lai tạo ra con cá delta đầu tiên tức cá betta với dạng đuôi đối xứng hình tam giác. Điều thú vị đó là dạng đuôi delta vốn được dùng để gọi những con cá bảy màu có đuôi hình tam giác. Cá đuôi delta đánh dấu bước tiến bộ hết sức quan trọng trong quá trình phát triển của betta cảnh hiện đại, chúng có cạnh đuôi thẳng thay vì uốn cong theo hình dạng của đuôi. Ngày nay đuôi delta được định nghĩa là đuôi có góc xòe < 160 độ.

Cá super delta: vào năm 1980, một số nhà lai tạo nổi tiếng ở Mỹ như Peter Göettner và Paris Jones phát triển dạng đuôi delta thành superdelta với góc xoè rất rộng. Ngày nay đuôi superdelta được định nghĩa là đuôi có góc xòe > 160 độ và <180 độ.


Cá halfmoon:

cá halfmoon xuất hiện lần đầu trước công chúng vào năm 1993 và nhanh chóng tạo ra một làn sóng hâm mộ kéo dài cho đến tận ngày nay. Dòng cá này là kết quả quá trình lai tạo lâu dài (khoảng 10 năm) từ dạng đuôi superdelta của một loạt nhà lai tạo bắt đầu với Peter Goettner, Guy Delaval, sau đó đến Jeff Wilson, Laurent Chenot và Rajiv Masillamoni. Ngày nay đuôi halfmoon được định nghĩa là đuôi có góc xòe = 180 độ. Ngoài ra, một số cá halfmoon có góc xòe > 180 độ gọi là OHM (over halfmoon) hay đuôi phát triển không đều trông giống như cánh hoa hồng gọi là cá đuôi hoa (rosetail). Một số người có tâm hồn ăn uống không ngần ngại gọi chúng là “đuôi bắp cải”. Những cá thể như vậy đôi khi xuất hiện trong bầy halfmoon.

Cá halfmoon và đuôi hoa và Cá đuôi tưa (crowntail): dạng đuôi này ra đời vào năm 1997. Một nhà lai tạo người Indonesia tên là Ahmad Yusuf đã trình làng cá đuôi tưa với những tia vây kéo dài và nhô ra khỏi màng vây (nói một cách chính xác là màng vây bị triệt thoái). Tùy theo mức độ triệt thoái của màng vây và hình dạng của tia vây mà người ta chia cá đuôi tưa thành nhiều loại khác nhau như tia đơn, tia đôi, tia hai đôi, tia chéo…

Các nhà lai tạo thường lai dòng cá của mình với dòng cá khác để cải thiện một đặc điểm nhất định, chẳng hạn cho lai với cá đuôi kép để cải thiện vây lưng hay lai với cá halfmoon để có cạnh đuôi sắc và góc đuôi xòe rộng 180 độ. Ngày nay, các dòng cá trên thực tế là sự pha trộn của nhiều dòng cá nguyên thủy khác nhau. Và sẽ không có gì ngạc nhiên khi trong bầy cá halfmoon xuất hiện cá đuôi delta, superdelta, OHM, đuôi hoa, đuôi kép và thậm chí cả đuôi tưa!

Như mô tả ở trên, tất cả những tiến bộ quan trọng trong việc phát triển dòng cá đuôi dài ở thế kỷ trước đều diễn ra bên ngoài Thái Lan, tuy nhiên rất nhiều nhà lai tạo và kinh doanh cá betta cảnh nổi tiếng hiện nay lại là người Thái. Chúng ta nên hiểu rằng các nhà lai tạo Thái đã nhập khẩu những con betta cảnh tốt nhất từ nước ngoài về, phát triển và sản xuất hàng loạt với chất lượng cao. Ngoài ưu thế về môi trường ưu đãi, khả năng tổ chức và nắm bắt thị trường của họ rất đáng để chúng ta suy ngẫm và học hỏi

Lai tạo cá halfmoon

 

Đặc điểm halfmoon không chỉ được hình thành bởi một gen mà từ nhiều gen kết hợp để tạo ra cái đuôi xoè rộng 180 độ. Cách lai tạo cá halfmoon tốt nhất là lai cá có nguồn gốc từ những dòng halfmoon chất lượng. Cá giống nên mua từ các nhà lai tạo chuyên nghiệp, cả trong lẫn ngoài nước. Nên trả nhiều tiền để mua được con cá mà bạn muốn hơn là mua con cá rẻ hơn nhưng không đạt chất lượng mà nó sẽ làm bạn tốn rất nhiều thời gian để lai tạo. Nếu không có con cá halfmoon chất lượng nào vừa với túi tiền hay có màu sắc, hình dáng mà bạn mong muốn thì bạn có thể bắt đầu xây dựng dòng halfmoon của mình bằng một cặp superdelta. Bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy một vài con halfmoon xuất hiện trong bầy cá con nếu cặp superdelta xuất xứ từ một dòng cá halfmoon. Nếu có thể, bạn hãy hỏi xem hình ảnh cá bố mẹ hay cá anh chị em cùng bầy. Nếu dòng cá tạo ra được nhiều halfmoon chất lượng thì bạn hoàn toàn có thể bắt đầu lai tạo từ những con superdelta thuộc dòng đó. Bạn hãy mua cặp cá tốt nhất có thể và chuẩn bị làm việc thật cật lực.

Tránh lai tạo những con bị tật một phần hay nghiêm trọng chẳng hạn như lưng gù, tự cắn đuôi và những kiểu dị tật khác. Những đặc điểm này có thể di truyền và bạn sẽ mạo hiểm khi dòng cá lai tạo qua nhiều thế hệ của mình có thể bị huỷ hoại ngay khi bạn nghĩ rằng mình đã đạt được mục đích. Chẳng hạn, một dòng cá có bộ vây hoàn hảo mà hệ thống miễn dịch yếu thì không được coi là một dòng cá hoàn hảo.

Chọn con cá đực tốt nhất mà bạn có thể tìm thấy. Cá halfmoon đực được bán đấu giá rất nhiều trên mạng Aquabid, vì vậy có rất nhiều lựa chọn cho bạn. Hãy tìm những con cá có cạnh vây thẳng và trơn tru, vây lưng to, không có khuyết tật trên thân và các vây giương thẳng – vây rũ không tốt vì đó là dấu hiệu cá không thể giương vây. Nếu có thể, bạn hãy mua cá trong độ tuổi từ 3 đến 6 tháng. Chúng tràn trề hormon và sẽ sinh sản rất dễ dàng.

Kiểm tra cá mái của bạn. Nó phải nổi bật trong bầy cá, cá mái quan trọng hơn cá đực rất nhiều đối với dòng cá của bạn. Hãy tìm những con cá có cạnh vây thẳng, vây lưng to, màu đẹp và mạnh khoẻ. Tia vây nên phân nhánh ít nhất 3 lần. 4 lần thì tốt hơn nhưng nhất định không được dưới 3. Đảm bảo rằng nó xuất phát từ một dòng halfmoon có chất lượng, rồi bạn sẽ thấy kết quả từ bầy con mà nó sinh ra. Các nhà lai tạo cá halfmoon hàng đầu thường sử dụng cá cái có đuôi phân nhánh từ 8 đến 10 lần, bởi vì chúng có xu hướng tạo ra nhiều cá con đạt chuẩn halfmoon. Hãy đảm bảo rằng nó xuất xứ từ một dòng halfmoon chất lượng để biết chắc nó sẽ sinh ra cá halmoon. Có rất nhiều cá betta được bán trên thị trường dưới mác “halfmoon” nhưng thực ra là cá delta hay superdelta xuất xứ từ dòng halfmoon. Hãy xem xét các đặc điểm ở cá cái tương tự như khi bạn chọn cá đực. Một cá cái mà góc đuôi không xoè đủ 180 độ và cạnh đuôi không thẳng thì KHÔNG phải là cá halfmoon cái.


Một con halfmoon cái xuất sắc (S. Khumhom)

Hãy chọn cá giống của bạn dựa trên các tiêu chuẩn định sẵn (chẳng hạn tiêu chuẩn của IBC). Hãy nắm thật vững các tiêu chuẩn. Đừng chỉ tập trung vào mỗi đuôi. Ngay cả con cá tốt nhất hiện nay cũng có nhiều đặc điểm cần phải cải thiện chẳng hạn như độ lớn của vây lưng, vây hậu môn và mức độ tinh khiết của màu sắc. Tập trung vào đuôi nhưng cũng đừng bỏ qua các vây khác, bằng không sẽ có một ngày mà phòng cá của bạn sẽ toàn cá có đuôi xoè đủ 180 độ một cách hoàn hảo nhưng vây lưng hay vây hậu môn lại có màu nhợt nhạt và nhỏ.

Nên nhớ rằng ngay cả một cặp halfmoon hoàn hảo có đuôi xoè đủ 180 độ cũng không tạo ra 100% cá halfmoon con; mà bạn thường thu được cả cá halfmoon lẫn cá delta và superdelta, với một phần trăm halfmoon nhất định ở mỗi bầy tuỳ thuộc vào chất lượng của cặp cá giống. Một số dòng halfmoon chất lượng có thể tạo ra 50-60% cá halfmoon mỗi bầy, nhưng tỷ lệ thông thường là 10-30% tuỳ thuộc vào chất lượng nước, dinh dưỡng và chế độ chăm sóc.

bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha reload
loader